Originele auteur: Joel K. Furr (jfurr@acpub.duke.edu)
Nederlandse vertaling en bewerking: Marko Faas (argus@dds.nl)
Regelmatig gepost in o.a. nl.internet.welkom.
Laatste bewerking: 17 mei 2003
Dit artikel mag vrijelijk worden gekopieerd en doorgegeven (sterker nog,
we moedigen je aan om dat te doen!), zolang de namen van de auteurs en
bewerkers intact blijven. (Wijzigingen niet zonder overleg met de vertaler.)



Adverteren op Usenet

Introductie

Adverteren op Usenet is een onderwerp waarover nogal wat misverstanden bestaan. Het doel van dit artikel is om uit te leggen wat wel en wat niet kan met betrekking tot adverteren op Usenet en hopelijk iedereen een hoop irritatie en zorgen te besparen.
Om te beginnen moeten we eerst eens kijken naar de termen. "Usenet" is niet hetzelfde als "Internet". Usenet is het systeem van on-line discussies, ook wel nieuwsgroepen genaamd. Bijvoorbeeld nl.misc, dds.dds, xs4all.sjaalman, vpro.villa65 en de internationale groepen zoals alt.war, soc.culture.netherlands, rec.humor.

Hoe je commerciële activiteiten kunt ondernemen op het Internet zal deze VVV (Veel Voorkomende Vragen, en antwoorden daarop) niet behandelen. Er zal alleen worden ingegaan op het onderwerp 'adverteren in Usenet groepen'.

De filosofie van Usenet

Usenet begon in 1980 als een Unix netwerk dat computers verbond waarvan de gebruikers snel op de hoogte wilden zijn van verbeteringen in Unix- configuraties en waarmee onderling gediscussieerd kon worden over dit soort computers. Het berichtenverkeer begon met een paar berichten per week, maar het systeem was zo zinvol dat weldra een grote hoeveelheid berichten verzonden werd. Vrij snel daarna verschenen ook allerlei forums over sciencefiction, mens en computer, en andere onderwerpen.

In het begin was Usenet voornamelijk een platform dat onderhouden werd door educatieve instellingen zoals universiteiten en hogescholen, door wetenschappelijke organisaties en onderzoeksinstellingen en door grote commerciële ondernemingen die in het bezit waren van Unix-computers. Vandaag de dag heeft Usenet miljoenen gebruikers die door middel van Internetaanbieders en bedrijven uit alle denkbare branches uit de hele wereld toegang hebben. Desalniettemin is de heersende etiquette op Usenet afkomstig uit de universitaire en wetenschappelijke wereld, waar begonnen werd met het netwerk.

Het feit dat deze gebruiken destijds zijn ontstaan en dat tegenwoordig veel meer mensen op Usenet aanwezig zijn, doet niets af aan de woede en frustratie die veel mensen voelen als deze etiquette wordt overtreden.

Een van die gebruiken is dat het als onbeschoft wordt ervaren als men Usenet gebruikt voor advertenties met commerciële bedoelingen.

Advertenties worden over het algemeen gezien als een niet ter zake doende (off-topic) onderbreking van een discussie in een willekeurige nieuwsgroep (een nieuws- of discussiegroep is de Usenet equivalent voor prikbord of praatgroep). Elke nieuwsgroep behandelt een aantal van tevoren vastgestelde onderwerpen. Wil deze groep effectief blijven functioneren, dan moeten de gebruikers dus alleen ter zake doende berichten plaatsen (on-topic blijven). Als niemand zich aan de onderwerpen van de specifieke nieuwsgroepen zou houden en iedereen gewoonweg alles zou posten waar hij het maar leuk vindt, blijft er niets over van het systeem.

Vanwege de gedecentraliseerde aard van Usenet is er niemand of niets dat mensen kan 'dwingen' on-topic te blijven. Het is de verantwoordelijkheid van elke gebruiker om de Usenet-cultuur van open discussies te behouden en niets te posten wat niet in een nieuwsgroep thuishoort.

Een beeldspraak

Vergelijk Usenet met een vergadering op school, bij de vereniging of in een bedrijf.

Tijdens deze vergadering praten mensen met elkaar over een bepaald onderwerp, bijvoorbeeld over een klaarover op de drukke straat, of over de prijzen in de kantine of over het nieuwe beleid dat je bedrijf wil gaan voeren.

Middenin de discussie komt opeens de plaatselijke slager binnenwandelen, gaat voor de spreker staan en leest hardop hoeveel de rookworst deze week bij hem kost. Zonder reactie af te wachten vouwt hij zijn papiertje weer op en loopt zonder verder iets te zeggen naar buiten.

Stel je voor dat elke keer als iemand een betoog probeert te houden, iemand binnenkomt en hardop een advertentie voorleest die niets met de discussie te maken heeft.

Je zult het met me eens zijn dat het heel snel totaal onmogelijk wordt om nog een effectieve vergadering te houden.

Op Usenet geldt hetzelfde: als er constant niet ter zake doende advertenties zouden verschijnen in de nieuwsgroepen wordt een zinvolle discussie onmogelijk gemaakt.

De verborgen kosten

Een van de aantrekkelijke kanten van het adverteren op Usenet is dat het zo goedkoop is. Je betaalt enkele tientjes per maand voor een Internetaccount en je kunt miljoenen mensen bereiken zonder dat daar extra kosten aan verbonden zijn.

Maar vergis je niet: er zijn wel degelijk extra kosten! Elk bericht dat je post, neemt ruimte in beslag op elke harde schijf waar het bericht belandt. Aangezien vele duizenden systemen op het Usenet zijn aangesloten, eist het bericht dus duizenden KB's aan harddiskruimte.
Mensen vinden het niet erg om te betalen voor Usenet, aangezien ze weten dat anderen het leuk vinden om in deze discussies deel te nemen. Bovendien is het een soort wederzijds rugkrabben: "Jij laat mijn berichten gratis op je systeem, ik zorg dat jouw berichten voor niets op mijn systeem kunnen staan."
Iedereen profiteert van interessante, informatieve of humoristische discussies, dus niemand vindt het erg om te betalen voor de ruimte.

Maar er is maar een persoon die profiteert van een advertentie en dat is de adverteerder. Tuurlijk, je kunt zeggen dat de mensen die een advertentie zien ook profiteren, maar als je dat afzet tegen het verlies van een nieuwsgroep als het onbruikbaar wordt door allerlei advertenties, is het een slechte handel.

Niemand wil gratis schijfruimte verstrekken aan iemand die -heel egoïstisch- een advertentie post in elke Usenet nieuwsgroep.

Vergeet ook niet dat hetzelfde bericht dat doorgeplaatst (gecrosspost) is naar andere nieuwsgroepen net zo vaak wordt vermenigvuldigd als het doorgepost is.

Hoe wel te adverteren op Usenet?

Er zijn wel een aantal geaccepteerde manieren om te adverteren op Usenet.

1) Een ter zake doend memo (on-topic notice)

Als je een product of dienst aanbiedt die valt binnen de onderwerpen die voor een bepaalde nieuwsgroep zijn vastgesteld, mag je dit aan de gebruikers laten weten. Het is meestal prima om één memo te plaatsen.

Let op het woord "memo". Een memo is een korte vermelding van een product en een beknopte verwijzing naar een URL, adres of telefoonnummer waar geinteresseerden meer informatie kunnen krijgen.
Het is geen verkooppraatje. Het is geen advertentie. Het is geen 'KOOP KOOP KOOP' bericht. Het is een memo.

Eén keer plaatsen is voldoende. Als je je memo elke week post, irriteer je mensen heel snel.

Maak in je Subject al duidelijk waar het over gaat. Een commerciële aankondiging begin je dus met "Subject: COMMERCIEEL: ...". Daarachter verschijnt dan de naam van de dienst of het product en het soort. Bijvoorbeeld: "COMMERCIEEL: Nieuwe racefiets van RATAVUS, de Sportline".

Probeer ook je memo zo hype-vrij mogelijk te houden. Dus geen grote koppen en geen wervende teksten. Gewoon een korte beschrijving en manieren waarop mensen meer informatie kunnen aanvragen of krijgen.

Bijvoorbeeld, je bent een fabrikant van fietsen en je wilt een berichtje plaatsen over een nieuw soort stuur dat je net op de markt hebt gebracht. Je berichtje past dan prima in nl.fiets. Je Subject kan dan zo luiden: "COMMERCIEEL: nieuw soort fietsstuur".
Het woord commercieel geeft mensen die geen commerciele postings onder ogen willen krijgen de kans om dit eruit te filteren. Dat scheelt weer een heleboel irritatie aan beide zijden.
Hetzelfde bericht in bijvoorbeeld nl.tuinen is behoorlijk onbeschoft, aangezien nl.tuinen niets met fietsen van doen heeft.

Een manier om te kijken of een posting past in een nieuwsgroep is het lezen van het charter. Het charter is het document waarin beschreven staat waar de nieuwsgroep in zijn algemeenheid over gaat en welke onderwerpen toegestaan zijn, met voorbeelden. Charters zijn uitgevonden voor de grote internationale groepen, maar zijn ook van toepassing in bijvoorbeeld de nl-hierarchie.
Waar kun je een charter vinden? Nu, in de meeste gevallen wordt een charter regelmatig gepost in de betreffende nieuwsgroep of is het opgenomen in de VVV of FAQ van de nieuwsgroep. Je kunt het ook opvragen in nl.newsgroups of bij de Internetaanbieder of instelling die de groepen heeft opgericht (bij xs4all voor de xs4all-hierarchie en bij de beheerders van de Digitale Stad voor de dds-hierarchie).
Is het niet mogelijk om de charters te vinden, kijk dan naar berichten uit de groep of vraag een vaste bezoeker van de groep of je memo wel of niet past.

Bovenstaande is geen garantie dat ook wel ter zake doende advertenties goed ontvangen worden. Sommige groepen worden zo vaak lastig gevallen met commerciële mededelingen (al dan niet op de goede manier of op de goede plaats) dat de gebruikers geen advertenties meer dulden.
Het kan helpen je advertenties op een informele manier te posten en alleen als het past in de discussie, uiteraard de lokale regels van een groep in acht nemend.

2) *.commercieel en *.markt groepen

Er zijn een aantal groepen die speciaal zijn opgericht om te verkopen. Meestal hebben ze "markt" of "commercieel" (internationaal: 'forsale' of 'marketplace') in de naam.
Nl.markt.comp is bijvoorbeeld een groep waar allerhande computerzaken te koop aangeboden kunnen worden. Dds.commercieel is een andere groep waar advertenties geduld worden. Overigens zijn beide groepen vooral opgezet voor particulieren en niet zozeer voor bedrijven.

Internationaal gezien zijn er in de misc.forsale.* hierarchie mogelijkheden. Vergeet echter niet dat Nederlanders maar een klein deel van de totale gebruikersgroep van Usenet uitmaken. Nederlandstalige berichten in deze groepen zijn dan ook niet gepast (ook niet als de 'Distribution'-optie in je nieuwslezer gebruikt wordt: lang niet alle providers ondersteunen deze optie zodat het alsnog naar andere gebieden 'lekt'). Vergeet ook niet dat, indien je een Engelstalig bericht plaatst, je reacties kunt krijgen uit de hele wereld. Logistiek kan dit vooral voor kleine bedrijven en particulieren nogal wat problemen opleveren.

Beperk het doorplaatsen (crossposten) van advertenties. Het wordt doorgaans als onbeschoft gezien om een commerciele mededeling in alle *markt en *commercieel groepen te plaatsen.

3) comp.newprod

Internationale groepen hebben vanwege de schaalgrootte meer mogelijkheden om commerciële berichten te plaatsen. Zo is er in de comp-hiërarchie de groep comp.newprod. Deze groep is alleen toegankelijk voor bedrijven die nieuwe producten op de markt brengen die direct met computers te maken hebben. Om een grote stroom aan andersoortige berichten te weren, is comp.newprod een gemodereerde nieuwsgroep. Met moderatie wordt bedoeld dat alvorens het bericht doorgegeven wordt iemand, of meerdere mensen, het bericht goedkeuren. Zij kijken niet zozeer naar de afzender maar vooral naar de strekking van het artikel. Op deze manier blijft de groep verstoken van ongewenste berichten die niet aan het charter voldoen.

4) biz.*

Speciaal voor bedrijven is de hierarchie biz.* opgericht. Het is een zakelijke (en Engelstalige) verzameling nieuwsgroepen waarin allerhande mededelingen van bedrijven geplaatst kunnen worden. Denk hierbij aan nieuwe producten, verbeteringen en demo-software. Nieuwe biz-groepen kunnen worden aangevraagd in biz.config (wat geen garantie is dat ze worden aangemaakt!).

Houd er wel rekening mee dat hype-achtige advertenties niet thuishoren in de biz-hierarchie. Mensen lezen geen groepen die niet voor hen van nut kan zijn; ze zullen echt geen groep bijhouden die enkel en alleen advertenties bevat voor de Snackcorner.

Er zijn enkele tientallen biz.* groepen. Sommige worden veel gebruikt, anderen zijn praktisch leeg. Als je provider biz-groepen doorgeeft, kun je meer informatie krijgen over deze groepen door je vraag te stellen in biz.config, biz.general en biz.misc.

Hoe niet te adverteren op Usenet

Helaas zijn er evenveel slechte manieren om te adverteren op Usenet als goede.

1) Het posten van niet ter zake doende berichten in groepen die niets met het product te maken hebben

Elk bericht dat je post op Usenet dient, welke inhoud het ook heeft, alleen in de groepen geplaatst te worden die met het onderwerp te maken hebben.

Stel, je bent importeur van motorfietsen. Je wilt graag motoren verkopen, dus je plaatst een berichtje in dds.schiphol. Dan is het niet zo vreemd dat je veel e-mail krijgt waarin mensen je vertellen wat een ongelooflijke sukkel je bent.

"Waarom zouden ze dit doen?", denk je wellicht. Heel simpel. dds.schiphol heeft helemaal niets te maken met motorfietsen. Je advertentie was in die groep net zo off-topic als iemand die een discussie wilde beginnen over PSV.

Stel je voor, je bent importeur van motorfietsen en je leest regelmatig nl.motorfiets. Plotseling dringt iemand je groep binnen en plaatst allerlei advertenties voor badkamers. En een ander vertelt je hoe mooi zijn schilderijen met boten wel niet zijn. Voordat je het weet, kun je de discussie over motorvakanties in Zweden niet meer volgen. Vervelend, want daar wilde je in juli nu net heen rijden op je off-the-road. Zou je dat leuk vinden?

Probeer het eens van de andee kant te bekijken voordat je een advertentie plaatst. Als je het vervelend vindt dat iemand een advertentie voor zijn product post in een groep die jij graag volgt, waarom zou je dan jouw advertentie plaatsen in groepen die anderen zo graag lezen?

Verkeerd geadresseerde reclame is anti-reclame.

Vergeet niet het gezegde: 'Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet'.

2) Spamming

Spamming is het posten van hetzelfde bericht in vele nieuwsgroepen, ongeacht de relevantie daarvan. Hoewel dat geen advertentie hoeft te zijn, worden advertenties wel vaak massaal doorgeplaatst naar niet-relevante nieuwsgroepen en dus gespamd.
Aangezien het niet echt moeilijk is om een programmaatje te schrijven dat berichten doorplaatst naar tientallen, zo niet honderden of zelfs duizenden nieuwsgroepen, zijn er al veel mensen geweest die dat hebben gedaan.

Wat is er gebeurd met deze mensen die hebben gespamd?

Hun accounts zijn afgesloten. Ze ontvingen honderden megabytes aan nutteloze e-mailberichten (de zogenaamde mailbom). Ze werden voortdurend opgebeld door mensen die ze midden in de nacht begonnen uit te schelden. Ze kregen duizenden poststukken (met strafporto) doorgestuurd. Ze werden lid gemaakt van de meest vreemde bladen. Ze kregen duizenden pagina's onzin-faxen (vooral populair was het verzenden van zwart papier). Etcetera, etcetera.

Niets is zo gehaat als Usenet spamming. Het is ongelofelijk en vreselijk onbeschoft en brutaal. Als je het probeert, dan zul je er heel snel spijt van krijgen.

Dit is geen bedreiging. Het is slechts een observatie. Alle voordelen die een spam je brengt, zal vanwege tegenmaatregelen door de Usenet-gemeenschap volledig worden overschaduwd door nadelen.

Sommige media hebben de foute indruk dat spamming zo gehaat is omdat het advertenties zijn. Het klopt dat de Usenet-gebruikers niet gek op advertenties zijn, maar de echte reden waarom spamming iedereen zo woedend maakt, is omdat het zo vreselijk onbeschoft is.

Als je een nieuwsgroep niet regelmatig leest, waarom zou je er dan een advertentie in willen zetten? Door dat wel te doen, vertel je ze namelijk ook dat je niet echt geïnteresseerd bent wat de mensen daar denken of dat het je niet uitmaakt of je advertentie al dan niet lastig is voor ze. Je wilt alleen jezelf beter maken. Als je een advertentie in honderd of misschien wel duizenden groepen plaatst, zeg je dat je eigen inkomen veel belangrijker is dan de discussies die al die miljoenen mensen voeren.

Hoe zou jij het vinden als er honderden stukken reclamepost dagelijks door je brievenbus gedrukt werden?

Elke kopie van de advertentie neemt schijfruimte in van duizenden machines. Dus als je het duizend keer post, betekent dat miljoenen kopieen en gigabytes aan schijfruimte, wat uiteraard duizenden guldens kost - betaald door anderen.

Dus, alsjeblieft, doe het niet. Ik heb al uitgelegd dat één advertentie in een niet-relevante nieuwsgroep onbeschoft is. Vermenigvuldig dat met duizend en je kunt je voorstellen hoe vreselijk onbeschoft een spam is.

Een korte inleiding: wat gebeurt er met een spam?

Een ander punt tegen spammen is dat de lezers van Usenet zich gaan indekken. Dus het is uiteindelijk niet erg effectief. Er zijn nogal wat spamdetectors (ook in de nl-hierarchie) op het Usenet aanwezig en als er eentje een bericht ontdekt dat buitengewoon vaak of in te veel nieuwsgroepen gepost is, zullen de eigenaren van de detectors onmiddellijk actie ondernemen. Direct daarna worden alle berichten gewist met 'cancel'-berichten die de meeste systemen in de wereld wel herkennen.

Zoals al gezegd, leeft er bij veel media het verkeerde idee dat een spam slecht is omdat het een advertentie is, en dat de 'cancel'-commando's gegeven worden om de advertenties kwijt te raken. Dit is niet waar. De meeste gebruikers van Usenet vinden het verwijderen van berichten een bijzonder extreme vorm van ingrijpen. Cancelen wordt dan ook alleen gebruikt als de bekende laatste strohalm. Als spam-verwijderaars cancelen, dan is dat vanwege het volume (het honderden keren posten) en niet vanwege de inhoud.

De beeldspraak die vaak gebruikt wordt, is dat je inderdaad het recht hebt om over straat te lopen en te zeggen wat je wilt, maar dat je niet het recht hebt om om drie uur 's nachts alle huizen in die straat binnen te dringen en keihard door een megafoon te schreeuwen.

Dus als je inderdaad spamt, dan kun je er zeker van zijn dat je account wordt opgezegd, je persoonlijk leven een grote hel wordt, je waarschijnlijk failliet geprocedeerd wordt door bedrijven wiens geheugenruimte je hebt opgeslokt, terwijl er waarschijnlijk maar enkele mensen zijn die je bericht daadwerkelijk onder ogen krijgen. Bovendien hebben een aantal Internetproviders in hun overeenkomst al duidelijk gemaakt dat zoiets een heleboel geld kost.

Het spijt me dat ik zo tekeer moet gaan, maar spammen is echt een *heel* slecht idee.

3) Ongevraagde, ongeadresseerde e-mailadvertenties

Een andere veelgebruikte en hardbestrafte manier om advertenties te verzenden, is via e-mail, waarbij de adressen zijn gevonden in Usenet-groepen. In de afgelopen jaren zijn tientallen mensen hun Internettoegang kwijtgeraakt nadat ze de meest vreemde advertenties hebben gepost naar voor hun onbekende Internetgebruikers. Helaas is dat een praktijk die nog steeds bestaat.

Uiteraard is dit ook een heel slecht idee om te adverteren. De meeste Internetproviders zullen je de toegang weigeren en eenzijdig het contract opzeggen als je zoiets doet.

4) 'Mail-Merged'-advertenties

Sommige adverteerders hebben gemerkt dat alleen identieke postings worden verwijderd. Ze kwamen op het idee om hun advertenties in honderden nieuwsgroepen te plaatsen, maar wel met in elke posting een ander zinnetje. Op die manier lijkt het een ander bericht.

Zo heeft een schrijver advertenties gepost in tientallen nieuwsgroepen voor een boek over onder andere Usenet. In elk bericht heeft hij een alinea uit het boek overgenomen waarin een beschrijving van de desbetreffende groep gegeven werd.

Het was duidelijk dat de schrijver geen feedback wilde op de omschrijving aangezien het boek al was uitgegeven. Uiteindelijk heeft een medewerker van de uitgever toegegeven dat de techniek was gebruikt om spamdetectors te misleiden, en dat het wel degelijk de bedoeling was om uitgebreid reclame te maken zonder dat het artikel verwijderd werd.

Maak ook geen berichten waarin staat: "Gefeliciteerd, nl.motorfiets-lezer, u bent geselecteerd om gebruik te maken van deze geweldige aanbieding." Een spam-bericht dat probeert enige relatie met de nieuwsgroep te forceren, is nog steeds een spam en zal verwijderd worden.

Conclusie

Om een lang verhaal kort te maken, zijn niet ter zake doende advertenties uit den boze.

Alsjeblieft, denk na voordat je wat gaat doen. Volg niet de redenering: omdat er geen centraal orgaan is, kan ik alles ongestraft doen wat ik wil. Juist omdat er geen centraal orgaan is, zijn de consequenties groter.

Want er zullen consequenties zijn als je spamt, helemaal in de internationale groepen. Je zult verbaasd zijn over de acties die sommige Usenetgebruikers zullen ondernemen als je hun groep spamt met weer een off-topic advertentie.

Als je wilt adverteren op Usenet, dan kan dat. Maar volg dan wel de tips op die in dit document onder het kopje: hoe wel te adverteren op Usenet zijn gegeven. Maak niet de fouten die staan in het stuk onder het kopje: hoe niet te adverteren op Usenet.

Blijf ter zake; maak schreeuw-vrije memo's; plaats je memo's in de juiste groep(en).

'Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet'!

Nawoord: adverteren op Usenet

Opgemerkt moet worden dat er vele manieren zijn om op Internet te adverteren die niets van doen hebben met Usenet.

Usenet is namelijk niet hetzelfde als Internet. Usenet gebruikt voor een deel dezelfde machines en lijnen, maar wordt ook op andere manieren doorgegeven (lees ook: "Wat is Usenet" dat regelmatig wordt gepost in verschillende nl-groepen). Het Internet bestaat ook uit systemen zoals FTP, Ttelnet, Gopher en het World Wide Web (WWW).

Pagina's op het WWW kunnen worden voorzien van onder andere plaatjes, tekst en muziek in een interactieve hypertekstomgeving die heel makkelijk op te zetten en te gebruiken is. Vele duizenden bedrijven, organisaties en personen hebben pagina's op het WWW gezet die door iedereen zijn te bekijken met webbrowsers zoals Explorer of Netscape.

Aangezien de enige mensen die een WWW-pagina zien daar ook voor gekozen hebben, en aangezien alleen de maker van de pagina betaalt voor de ruimte die nodig is om de pagina's op te slaan, is het WWW een veel betere manier om informatie van en over je bedrijf via de elektronische snelweg te presenteren.

Als je graag wilt weten hoe te adverteren op Internet, dus op het World Wide Web, neem dan contact op met je Internetaanbieder, koop een boek over HTML (Hypertext Markup Language) en/of houdt de nieuwsgroep nl.internet.algemeen en comp.infosystems.www.authoring.html bij.

Het is werkelijk niet zo moeilijk om een Webpagina te maken en het is veel, veel, veel vriendelijker om je informatie op een webpagina te zetten dan om Usenetgebruikers te irriteren.

Als je meer vragen hebt

Een groep van ervaren Usenet-gebruikers staat klaar om je te helpen met suggesties zodat je op een niet-vernietigende manier je advertentie kunt plaatsen. Stuur een e-mailbericht naar commerce@acpub.duke.edu met je vragen. Je kunt vragen over Usenet en adverteren ook altijd stellen in nl.newsgroups. Ook daar vind je ervaren (Nederlandse) nieuwsgroepgebruikers die je ongetwijfeld een helpende hand toesteken. Verder kun je de 'Adverteren op Usenet - puntenlijst' doornemen. Hierin vind je een korte lijst met aanbevelingen hoe te adverteren in het (Nederlandse gedeelte van) nieuwsgroepensysteem.